مرحوم حاج محمد موسی، ملقب به “تاجــر طهرانی” جد اعلیِ این خاندان می باشند. حاج محمد موسی فرزند آقا علی معروف به “تاجر طهرانی” و نوه حاج ابوالحسن معروف به “تاجر قزوینی” می باشد.

اجداد حاج ابوالحسن در شیراز متولد شده و در آن شهر زندگی می کرده اند ولی در زمان  رونق تجاری قزوین و مرکزیت این شهر به عنوان پایتخت ، در زمان صفویه از شیراز (شهر آباء و اجدادی شان) به قزوین مهاجرت کرده اند . حاج ابوالحسن به واسطه سکونت و تجارت در قزوین به “تاجر قزوینی” معروف گردید. حدود سال ۱۱۷۰ خورشیدی (حدود دویست و سی سال پیش) و در آغاز حکومت آغا محمد خان قاجار، پس از آنکه تهران  توسط سر سلسله قاجار به پایتختی انتخاب میشود، حـــــاج ابوالحسن به اتفاق خانواده به تهران مهاجرت می نماید.

فرزندش، آقا علی در تهــران متولد می شود و به کار تجارت می پردازد و به ” آقا علی تاجــر طهرانی” مشهـــور می گردد. آقا علی در شهر محل تولدش ( تهران) ازدواج می نماید و دارای فرزندانی میشود.

از تعداد کل فرزندان حاج ابوالحسن و همچنین از تعداد کل فرزندان آقا علی اطلاعاتی در دست نیست.

بر اساس اسناد موجود، یک پسر آقا علی تاجر طهرانی، محمد موسی نام داشته است. وی نیز در تهران به کار تجارت اشتغال داشته و از این رو ایشان نیز به “ حاج محمد موسی تاجر طهرانی” مشهور بوده است.

نام فامیل در اواخر سلطنت احمد شاه معمول شد و قبل از آن افراد را با لقب می شناختند . لقب مرحوم حاج موسی از آن جهت است که او از تجار سرشناس زمان خود در تهران بوده  است .  در زمان قدیم که  تهران را با “ط” می نوشته اند، وی  نیز همانند پدرش به ” تاجر طهرانی” معروف شده است. در چند سند قدیمی از ایشان با نام کامل “حاج محمد موسی تاجر طهرانی” نام برده شده است. مثلا در یکی از اسناد موجود (که مربوط به وقف یک جلد قرآن مجید در سال ۱۲۴۰ خورشیدی میباشد) از ایشان به شرح زیر نام برده شده است:

“محمد موسی تاجر طهرانی خلف آقاعلی تاجر طهرانی”

ویا در سندی دیگر که مربوط به ۳۳ سال بعد و در ارتباط با خرید سه دانگ مشاع از یکباب معازه در سال ۱۲۷۳ خورشیدی است که بعد از رحلت مرحوم پدرشان بوده؛ از ایشان بصورت زیر نام برده شده است:

” عالیجاه عزت همراه اشرف الحاج حاجی محمد موسی تاجر طهرانی خلف جنت و غفران مآب آقا علی تاجر طهرانی “

تولد:

محل تولد حاج محمدموسی، تهران و تاریخ تولدشان با استفاده از شواهد تاریخی حدود سال  ۱۲۰۵ خورشیدی میباشد. تاریخ تولد ایشان حدود سی و پنجسال پس از مهاجرت  پدر بزرگشان به تهران و در زمان سلطنت فتحعلیشاه، دومین شاه سلسله قاجار تخمین زده میشود. آغا محمدخان قاجار در ۲۷ اردیبهشت سال  ۱۱۷۷ خورشیدی به قتل رسیده ودر این سال فتحعلیشاه قاجار به سلطنت رسید و سلطنتش تا سال ۱۲۱۳ خورشیدی ادامه یافت. پس تولد حاج موسی مقارن با اواخر دوران سلطنت فتحعلیشاه می باشد.

 شرح زندگی:

دوران کودکی محمد موسی همزمان با سلطنت فتحعلیشاه، دوران جوانی ایشان مصادف با سلطنت محمد شاه و میانسالی و کهولت وی همزمان با دوران ناصرالدین شاه به ترتیب دومین، سومین و چهارمین شاهان سلسله قاجار بوده است. حاج محمد موسی که  حدود ۱۹۵ سال پیش بدنیا آمده است، فردی با سواد بود و قبل از تشرف به مکه، به “میرزا موسی” مشهور بود. وی به تجارت اشتغال داشت . یکی از کارهای تجاری ایشان واردات نفت از روسیه تزاری بوده است که در پیت های حلبی و بار بر کشتی به ایران میامد و برای روشنایی مورد استفاده قرار میگرفت.

وی از شرکت برانوبل که متعلق به لودویک نوبل و روبرت نوبل، برادران آلفرد نوبل بود نفت خریداری و وارد می کرد و نماینده نوبل در ایران بود. لودویگ نوبل یکی از اعضا برجسته خانواده نوبل و فرزند امانوئل نوبل و برادر بزرگتر آلفرد نوبل، مبتکر جایزهٔ نوبل بود. وی یک مهندس پیشرو بشمار میرفت. لودویگ بهمراه برادرش روبرت، شرکت برانوبل یک شرکت نفتی را در شهر باکو جمهوری آذربایجان تأسیس کرد که به تنهایی ۵۰ درصد نفت جهان را استخراج میکرد. او عموماً به عنوان یک پادشاه واقعی نفت زمان مورد توجه قرار می گرفت. لودویگ نوبل اولین مخازن نفتی ، خط لوله نفتی و مخازن ذخیره سازی را ساخت.او بیشترین ثروت را در میان برادران نوبل به دست آورد و یکی از ثروتمندترین مردان جهان بود. چند سال پس از درگذشت حاج محمدموسی ،شرکت برانوبل به دنبال انعقاد قرارداد با دولت قاجار در شهریور ۱۲۹۰  در رشت دفتر تاسیس کرد و برادران نوبل ساکن رشت گردیدند و این شهر را به مهمترین پایانه وارداتی نفت به ایران تبدیل کردند. این مواد ابتدا توسط کشتی های هزار تنی از راه دریایی باکو وارد بندر انزلی و از آنجا از طریق پمپاژ  و وسیله لوله های آهنی به انبار نفت در محله باقرآباد رشت و باغشاه سابق تخلیه و از این انبارها توسط کاروان های شتر با پیت نفت به دیگر نقاط ایران فرستاده می شد. شرکت نفت برادران نوبل در آن زمان بزرگترین شرکت سرمایه گذاری در گیلان بود که تحت حمایت روسها قرار داشت. پس از انقلاب اکتبر در روسیه ، کمونیست ها شرکت و ثروت خانواده نوبل را مصادره کردند.      

اوج فعالیت تجاری حاج محمدموسی مقارن با سلطنت ناصر الدین شاه قاجار است. حجره تجاری ایشان در آن زمان، در تیمچه امین اقدس در بازار تهران بود.

بازار بزرگ تهران که هنوز هم از اصلی ترین مراکز خرید تهران است از یادگارهای زمان فتحعلیشاه قاجار می باشد. این بازار مجموعه ای از دالان ها و کوچه های تو در تو با ردیف دکان ها و راسته مغازه هااست . همین معماری سنتی و جالب است که آن را ممتاز از سایر بازارها نموده است. امروزه بخش هایی از بازار مانند بازار بین الحرمین، دیگر آن نقش پیشین را ندارند اما هنوز از نظر جنبه تجاری رونق بسیار دارند. مجموعه بازار تهران دارای بخش های مختلفی است که از آن جمله می توان به تیمچه علاءالدوله، تیمچه قیصریه، تیمچه مهدیه، چهار سوق بزرگ، بازار امیر، تیمچه امین اقدس، تیمچه صدراعظم، تیمچه کتاب فروشان و بازار بین الحرمین اشاره نمود.

نقشه دارالخلافه طهران – ۱۲۳۷ خورشیدی

تیمچه امین اقدس در بازار تهران

این بنا در قرن سیزده هجری قمری در عهد ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد و به نام امین (امینه) اقدس، یکی از همسران معروف ناصرالدین شاه موسوم شد. این تیمچه، شامل تیمچه عظیم، گنبد صدفی و یزدی بندی های محکم مزین به کاشی کاری است. بنای یاد شده در بازار تهران و پس از چهار سوق بزرگ قرار دارد.

حاج محمد موسی از عنفوان جوانی بسیار متمول بوده است. در نقشه های قدیمی و اولیه شهر تهران، از چند سرای معروف تجاری نام برده شده که یکی از آنها سرای حاج موسی می باشد . در نقشه ای موجود در آرشیو کاخ گلستان، که نقشه بخشی از دار الخلافه طهران در سال ۱۲۳۰ خورشیدی (مقارن با ۲۵ سالگی حاج محمد موسی) است، سرا های بازار تهران و نام سرای حاج موسی در آن مشخص است.

حاج محمد موسی بسیار دست به خیر بوده و کارهای خیر زیاد و مهمی در زمان حیات خود انجام داد. از جمله آنها ساخت حمام و ساخت یخچال های طبیعی است که با یخ زدن طبیعی آب در مخازن زیر زمینی در زمستان و ذخیره سازی آن برای تابستان، مورد استفاده قرار می گرفت. ایشان بخش اعظمی از املاک خود را وقف امور خیر نموده است که بخش وسیع موقوفه ایشان، زمینهای محل یخچال ها ی طبیعی است که هم اکنون در اطراف میدان خراسان واقع است (در میدان خراسان اول خیابان خاوران فعلی، پمپ بنزینی است که ابتدای زمین های وقفی وی است: به طرف شرق تا چند صد متر و به طرف جنوب هم تاچند کوچه). سایراملاک موقوفه ایشان، حمام حاج موسى نزدیک بازارچه نایب السلطنه، مقداری اززمین های بیسیم و چندین سرا و مغازه دربازارتهران است. از جانب مرحوم حاج محمد موسی، دو فرزند ارشدشان (مرحوم حاج محمدعلی و مرحوم حاج محمد کاظم ) به عنوان متولی موقوفات تعیین شده بودند و پس از ایشان کلیه اولاد ذکور نسلا بعد نسل و بطنا بعد بطن به عنوان تولیت موقوفات قرار داده شده اند. درآمد موقوفات طبق وقف نامه صرف رسیدگی به افراد کم درآمد در فامیل ونیز اقامه عزاداری حضرت اباعبدالله حسین می شود.

کوچه و خانه آقاموسی تاجر در پامنار

در خیابان پامنار تهران (که بین خیابان پانزده خرداد و‌خیابان امیرکبیر قرار دارد) و بخشی از محله عودلاجان (یااودلاجان) می باشد و‌در زمان قاجار این محله اعیان نشین و محل سکنای تجار معروف بوده است؛ کوچه ای به نام امینالدوله وجود دارد که منزل مسکونی امین الدوله (دولتمرد معروف زمان ناصرالدین شاه و‌مظفرالدین شاه) در آن کوچه قرار داشته است. در اواسط این کوچه روبروی منزلی که متعلق به وزیرمختار روس بوده کوچه ای به نام “آقا موسی تاجر” بوده که امروزه تابلوی آن “بن بست آقا موسی” است، که حدس زده میشود که در آن کوچه، منزل حاج موسی تاجرطهرانی واقع شده بوده است. در نقشه رسم شده در سال ۱۲۳۷ خورشیدی نام کوچه “آقا موسی تاجر” است که در عکس زیر با دایره قرمز مشخص شده است. 

مالکیت این منزل در حال حاضر با شهرداری است و توسط یکی ازمعماران فرهنگ دوست به نام آقای مهندس مرباغی در حال مرمت و بازسازی می باشد. به گفته مهندس مرباغی قدمت این خانه به زمان زندیه می رسد و‌ در برهه ای محل اقامت حاج محمد موسی تاجرطهرانی بوده است و به همین مناسبت نام این کوچه “آقاموسی تاجر” گذاشته شده است . در حال حاضر، این که این منزل متعلق به جد اعلیِ خاندانِ ما بوده یا نه و این که آیا واقعا این کوچه بنام جد ما بوده  است و نه فرد دیگری، مشخص نیست . آقای مهندس مرباغی با بررسی هایی که کرده و شرح حالی که از حاج محمد موسی تاجر طهرانی در این سایت خوانده است؛ احتمال می دهد “آقا موسی تاجر” و “حاج محمد موسی تاجر طهرانی” یکی باشند. این حقیقت که جد اعلی ما از تجار بزرگ زمان خود بوده و مراودات بازرگانی که با روسهاداشته  و این که این منزل هم در مجاورت منازل سایر تجار و مجاورت منزل سفیر مختار روس قرار داشته است؛ قرینه هایی برای این حدس و گمان می باشد. آقای مهندس مرباغی معتقدند که ساخت این منزل با توجه به معماری و تزئینات آن؛ به دوران زندیه (حدود سال ۱۱۵۰ خورشیدی – ۲۵۰ سال قبل) برمیگردد. لذا با توجه به تاریخ ولادت حاج موسی؛ وقتی ایشان آن خانه را خریداری میکنند ۷۵ تا ۸۰ سال پس از احداث آن بوده و مسلما قبل از ایشان مالک و یا مالکان دیگری داشته است. همچنین با توجه به بررسی های آقای مهندس مرباغی و بعضی از اسناد موجود؛ بجز حاج موسی آن منزل مالکان دیگری مثل “میرزا محمد ناظر” ،  “خانواده تهرانیان  از۱۲۶۶ تا ۱۳۳۶خورشیدی، بمدت ۷۰ سال”  و “خانواده حاج علیرضا پَیاب از ۱۳۳۶ تا ۱۳۸۵ خورشیدی، بمدت ۵۰ سال ” داشته است که در آن سکونت داشته اند و هر کدام در بنا تغییراتی ایجاد نموده اند. بعنوان مثال؛ در حیاط این بنا سه حوض در سه زمان متفاوت، شکل متفاوت و مصالح متفاوت بر روی هم ساخته شده که زیرین ترین آنها که با ساروج ساخته شده است که نشان از گود بودن حیاط اولیه دارد. اکنون با لایه برداری سطح حیاط؛ این سه حوض بیرون آمده و اشکال و مصالح متفاوت آنها مشخص شده است. حوض زیرین که قدیمی‌ تر و به صورت دایره‌ای شکل از سنگ و ساروج ساخته شده بوده اینک در حیاط این خانه بازسازی و احیا شده است. خانه ‌ای است مرموز و پر از رمز و راز که با هر ضربه کلنگی که به در و دیوارش زده میشود؛ لایه‌ای از تاریخ  طهران در سه عصر زندیه، قاجار و پهلوی نمایان میشود……

در هر حال این منزل زیبایی ها و ویژگی های خاصی دارد که دیدن آن را جذاب می نماید. خصوصا اگر این احتمال هم برود که زمانی متعلق به نیای ما بوده است.  طبق نقشه عبدالغفار که مربوط به ۱۸۰ سال پیش است؛ در آن نقشه، این خانه بنام میرزا محمد ناظر ثبت شده است. چنانچه فرص یکی بودن “آقا موسی تاجر” و نیای ما درست باشد؛ با توجه به شواهد میتوان نتیجه گرفت که  “حاج محمد موسی تاجر طهرانی” احتمالا در اواخر دهه بیست و یا اوائل دهه سیِ عمر خود، و پس از ازدواج با فاطمه خانم؛ از حدود ۱۲۳۰ خورشیدی  (۱۷۰ سال پیش) آن بنا را از میرزا محمد ناظر خریداری نموده اند و تا فروش آن به دیگری؛ در آن بنا سکونت مینموده اند.

تصاویری از این منزل بازسازی شده را در انتهای این زندگینامه، مشاهده می فرمایید.

وفات:

حاج محمدموسی تاجر طهرانی حدود ۶۸ سال عمر داشته اند که از دنیا میروند. زمان فوت ایشان اواخر پائیز و یا اوایل زمستان سال ۱۲۷۳ خورشیدی (۱۳۱۲ قمری) و در زمان سلطنت ناصرالدین شاه می باشد.

توضیح: تاریخ سندی که ایشان قسمتی از اموال خود را وقف نموده اند؛ ۲ محرم ۱۳۱۰ (۶ مرداد ماه ۱۲۷۱ خورشیدی) و تاریخ حاشیه نویسی های همان سند که مربوط به بعد از فوت ایشان بوده و متعلق به زهرا خانم و پنج دختر کبیره آن مرحوم است؛ ۲۱ شعبان ۱۳۱۲ (۲۸ بهمن ۱۲۷۳ خورشیدی) است. (سند شماره ۴ از سری اسناد قدیمی زیر). از سوی دیگر؛ تاریخ سند دیگری که مربوط به خرید سه دانگ از یک باب مغازه است؛ ۶ آبان ۱۲۷۳ خورشیدی است. (سند شماره ۳ از سری اسناد قدیمی زیر).

لذا حاج محمد موسی تاجر طهرانی بعد از آبان ماه سال ۱۲۷۳ خورشیدی و قبل از بهمن ماه همان سال فوت نموده اند.

ایشان در وصیت نامه خود که بتاریخ ۲ محرم سنه ۱۳۱۰ قمری تحریر شده است؛ مواردی همچون “ادای دیون از کلیه ترکه” و هزینه کردن از محل ثلث برای “سه روز تعزیه داری مراثی .. تالی مجلس فاتحه باشد”، “حمل نعش به وادی السلام”، “بعمل آوردن صیام و صلاهْ از زمان تکلیف تا زمان فوت” را ذکر کرده اند. و اضافه نموده اند که “زیاده از ثلث هر قدر که زیاد آمد ملکی ابتیاع کنند و ملحق به ملک وقفی .. نمایند”. و همچنین “پرداخت حقوق خمس کلیه ترکه من حیث المجموع” و “پرداخت صداق متعلقه .. موافق قباله” و ….. را متذکر شده اند. لذا مطابق وصیتِ ایشان؛ پیکر پاکشان به عتبات عالیات منتقل و در کنار پیکر همسر اولشان (حاجیه فاطمه خانم) بخاک سپرده شد. مزار ایشان در آرامستان “وادی السلام” نجف اشرف و در ۵۰ متری قبور مطهر حضرت هود پیغمبر و حضرت صالح  پیغمبر قرار دارد.

پس از ایشان، عروسشان (مریم سلطان)، تعدادی از فرزندانشان (حاج محمد علی، حاج محمد کاظم و حاجیه عالیه خانم)، همسر دومشان (حاجیه زهرا خانم) و همسر دوم حاج محمد کاظم قندی (خانم خدیجه سلطان) نیز در جوار ایشان دفن شده اند.

 

حرم حضرات هود و صالح قرار است توسط دولت عراق، گسترش یابد و تسطیح قبور اطراف نیز بدین منظور صورت پذیرفته است. بزودی با اتمام طرح گسترش، قبور  حاج محمد موسی، حاج محمد علی، حاج محمد کاظم، …. که در پنجاه متری حرم قرار دارند، در داخل صحن حرم مطهر حضرات پیغمبران هود و صالح واقع خواهند شد.

همسران و فرزندان حاج محمد موسی تاجر طهرانی:

همسر اول حاج محمد موسی، حاجیه فاطمه خانم (نوه دختری حاج محمد محسن طهرانی) بوده است. “فاطمه خانم” دختر حاج محمد کاظم و حاجیه ام سلمه (دختر حاج محمد محسن طهرانی) میباشد.

فرزندان این زوج ۲ پسر به نام های حاج محمدعلی و حاج محمد کاظم و ۳ دختر به نام های حاجیه کوکب سلطان، حاجیه خاور سلطان و حاجیه مریم سلطان بوده اند. مشخص نیست که آیا حاج محمد موسی نسبت به رسم زمان خویش دیر ازدواج نموده اند (وقتی تاجر موفقی شده اند تشکیل خانواده داده اند) و یا بموقع ازدواج نموده اند، ولی دیر اولاد دار شده اند. و یا اینکه عمر اولاد های اول این زوج بدنیا نبوده است. در هر صورت با اطلاعات فعلی ما، قراین، اسناد و یا شواهد نقل شده از سوی نوادگان؛ اولین فرزندشان (حاج محمد علی) به تخمین، در ۲۷ سالگی ایشان – در سال ۱۲۳۲ خورشیدی – بدنیا آمده است.

حاج محمد موسی و فاطمه خانم، خود فرزندان دو خاندان ذیل بوده اند:

الف: زوج:

حاج ابوالحسن تاجر قزوینی ⬅ حاج علی تاجر طهرانی ⬅ حاج محمد موسی تاجر طهرانی

ب: زوجه:

* حاج باقر ⬅ حاج علی اکبر ⬅ حاج محمد⬅ حاج محمد محسن طهرانی ⬅ خانم ام سلمه ⬅ فاطمه خانم

* (برگرفته از کتاب الذریعه نوشته مرحوم علامه شیخ آقا بزرگ طهرانی)

پس از فوت فاطمه خانم، حاج محمد موسی در حدود سال ۱۲۵۰ خورشیدی و در سن حدود چهل و پنج سالگی خویش، در حالیکه کوچکترین فرزندش (مریم سلطان) حدوداً ۲ ساله و طفل خردسالی بود؛ عیال دیگری بنام “حاجیه زهرا خانم” اختیار میکنند و از ایشان نیز صاحب شش فرزند دیگر به نامهای حاجیه فاطمه سلطان، حاجیه عالیه، حاجیه شهر بانو، حاجیه عذرا، حاج علیرضا و حاجیه کبری میشوند. متاسفانه از شجره زهرا خانم (همسر دوم حاج محمد موسی) اطلاعاتی در دسترس نمیباشد.

نام فامیلی بخشی ازفرزندان حاج محمدعلی در حال حاضر نیز حاج موسی می باشد اما فرزندان حاج محمد کاظم و حاج علیرضا و حتی فرزندان تعدادی از دختران حاج موسی دارای نام فامیلی “قندی ” هستند.

با توجه به سختی و مشقت سفر حج در آن زمان، تمام فرزندان حاج موسی حاجی یا حاجیه بوده اند.

حاج محمد موسی تاجر طهرانی در مجموع یازده فرزند داشتند. پس از رحلت ایشان سه فرزند آخر ایشان (عذرا، علیرضا و کبری) از نظر سن شرعی “صغیر” بوده اند. با اطلاعات فعلی ما، از تعداد ۱۱ فرزند ایشان؛ نوه های به ثمر رسیده شان ۴۶ نفر بوده که در حال حاضر هیچکدام از ایشان در قید حیات نیستند و همگی برحمت خدا رفته اند:

اسناد قدیمی

۱- وقف کلام الله مجید توسط آقا محمد موسی تاجر طهرانی خلف آقا علی تاجر طهرانی در سال ۱۲۷۸ قمری (مطابق با ۱۲۴۰خورشیدی)

۲- بخشی از نقشه قدیمی طهران (نقشه برزین) که بازار تهران و “سرای حاج موسی”  در آن بخوبی مشخص است (۱۲۶۸ قمری مطابق با ۱۲۳۰ خورشیدی و ۱۸۵۲ میلادی)

از نسخه اصل این نقشه در آرشیو کاخ گلستان نگهداری میشود.

 

۳- سند خرید سه دانگِ موروثی از ششدانگِ یک باب دکان در راسته بازار آهنگران توسط حاج محمد موسی تاجر طهرانی در تاریخ ۲۷ ربیع الثانی سنه ۱۳۱۲ قمری (ششم آبان ۱۲۷۳ خورشیدی). در این سند از ایشان بشرح ” عالیجاه عزت همراه اشرف الحاج حاجی محمد موسی تاجر طهرانی خلف جنت و غفران مآب آقا علی تاجر طهرانی ” نام برده شده است.

 

۴- وصیت نامه و وقف نامه تنظیمی توسط حاج محمد موسی تاجر طهرانی بتاریخ ۲ محرم ۱۳۱۰ (ششم مرداد سال ۱۲۷۱ خورشیدی) منقوش به مُهر و اثر انگشت ایشان. بخش سمت راست وصیت نامه و بخش سمت چپ وقف نامه است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در باره وقف نامه حاج محمد موسی تاجر طهرانی به بخش “موقوفه ها و موسسه های عام المنفعه” این سایت مراجعه فرمائید.

 

شنیده ها / خاطرات مربوط به حاج محمد موسی، همسران و فرزندانشان

۱- خانم فرح کاظمی نیا (نبوی راد):
– بنده، فرح همسر حاج اقا نبوی (پسر خدیجه خانم دختر حاجیه مریم سلطان) هستم. ازطرف مادرنیز ما از نوادگان مرحوم حاج محمد موسی هستیم. ایشان از همسر اول ۳ دختر بنام خاور، کوکب و مریم و دو پسر بنامهای حاج محمد علی و حاج محمد کاظم داشتند. بعدازفوت همسر اول، ایشان ازهمسر دوم نیز پنچ دخترکه نام یکی که فاطمه بوده (نام بقیه رافراموش کرده ام) و یک پسر بنام علیرضا داشتند (که دراوایل ازدواجمان چون دائی مادر شوهرم که دخترمریم سلطان بود وازطرفی دائی مادربزرگم (که دختر خاور سلطان ) بود، منزلشان رفتیم) . خاور خانم همسر حاج محمد حسین بزرگ بود که ایشان تاجر بازار بودند، چهار دختر بنام های رقیه (که مابه ایشان خاله جان بزرگ) می گفتیم و طوبی و ربابه (که همسر آشیخ حسن بود که به حاج دایی قلی معروف بودند که بنظرم پسر حاج محمدعلی بودند. ربابه خانم ۱ پسر بنام محمدعلی و ۱ دختر داشتند که هر دو از دنیا رفته اند) و چهارمی هم مادربزرگ ما، حاج خانم خانما بودند
– انطورکه خدیجه خانم، مادر حاج اقا جواد نبوی تعریف میکردند؛ کوکب سلطان بزرگتر از خاور سلطان بوده و میگفت مادر ما (یعنی مریم سلطان) کوچکترین فرزند بوده که یکی ازفامیل گفته بود روز تشیع جنازه مادرشان توی دست و پا بوده که بغلش کردم و او را در طاقچه هایی که دراطاقهای قدیم بود، گذاشتم.
– تاانجاکه از بزرگتر ها شنیدم کوکب سلطان با مادر بزرگ ما، خاورسلطان جاری بودند وبا مادر شوهرشان دریک منزل بودند که پدربزرگ ما به حاج محمد حسین بزرگ معروف بودند ولی اسم شوهر کوکب سلطان (که برادر حاج محمد حسین بوده و تعداد فرزندانشان) را نمیدانم
– و ازحاجخاله فاطمه پرسیده بودید مادر همسرم خدیجه سلطان تعریف میکردند که ایشان دو دختر بنام عصمت خانم و نصرت خانم داشتند. عصمت خانم فرزندی نداشت و نزدیک منزل ایشان بودند و در مهمانی ها ایشان را دعوت میکردند و ما با ایشان اشنا بودیم.

۲- آقای احمد قندی:
-خدا رحمت کند عمه خانم محترم و پدر و مادرم را. من یکبار در سن ۵ سالگی وبعد در ۱۳ سالگی قبور اجدادم در وادی السلام نجف را زیارت کردم ازسن ۵ سالگی که عمه خانم هم بودند، خاطرات ضعیفی دارم اما ۱۳ سالگی را کاملا به خاطر دارم که مرحوم پدر از سحر به حرم مشرف می شدند و اول آفتاب به قبرستان می آمدند وکنار قبر پدر و مادر و جد و عمو و عمه و مادربزرگ مدتی قرآن می خواندند.

-به خاطرم می آید که قبر هر دو همسر مرحوم حاج محمد موسی کنار قبر خودش بود و نام هر دو بر روی سنگ قبر ها مشخص بود

 

 

 

تصاویری از منزل بازسازی شده منتسب به حاج محمد موسی تاجر طهرانی در پامنار

آدرس : خیابان امیرکبیر ، خیابان پامنار ، کوچه خلیلی مفرد، کوچه آقاموسی، بن بست اول ، خانه اردیبهشت