نام جد بزرگ این خاندان؛ حاج محمد موسی است که معروف به “حاج محمد موسی تاجر طهرانی” بوده اند .حاج محمد موسی فرزند آقا علی است که آقا علی نیز فرزند حاج ابوالحسن میباشد.
از نام و نشان اسلاف مرحوم حاج ابوالحسن اطلاعاتی دردسترس نیست. اجداد حاج ابوالحسن در شیراز زندگی می کرده و به کار تجارت اشتغال داشته اند. در زمان رونق تجاری قزوین و انتخاب این شهر بعنوان پایتخت در اوایل سلطنت سلسله صفویه، جد حاج ابوالحسن از شیراز به قزوین مهاجرت می نماید. حاج ابوالحسن به واسطه اشتغال به شغل تجارت در قزوین، به “حاج ابو الحسن تاجر قزوینی” معروف شده است. بیش از دویست و سی سال پیش و در آغاز حکومت آغامحمد خان قاجار (همزمان که تهران توسط سر سلسله قاجار به پایتختی انتخاب می شود)، حاج ابوالحسن به اتفاق خانواده به تهران مهاجرت می نماید.
فرزند وی، آقا علی در تهران متولد می شود و به کار تجارت می پردازد و به ” آقا علی تاجر طهرانی” مشهور می گردد. آقا علی در تهران ازدواج می نماید و دارای فرزندانی می شود. یکی از پسران آقا علی تاجر طهرانی، محمد موسی نام داشته است.
محمد موسی در تهران بدنیا آمده، رشد نموده و به کار تجارت مشغول میگردد و از این رو، به ” حاج محمد موسی تاجر طهرانی” شهرت میابد.
حاج محمد موسی تاجر طهرانی
تاریخ تولد محمد موسی با استفاده از شواهد تاریخی، حــــدود سال ۱۲۰۵ خورشیدی می باشد. تولد ایشان در اواخر زمان سلطنت فتحعلیشاه دومین شاه سلسله قاجار بوده است. دوران کودکی وی همزمان با سلطنت فتحعلیشاه (۱۲۱۳ تا ۱۱۷۶)، دوران نو جوانی ایشان مصادف با سلطنت محمد شاه (۱۲۲۷ تا ۱۲۱۳) و جوانی، میانسالی و اواخر عمر وی همزمان بادوران ناصرالدین شاه قاجار (۱۲۷۵ تا ۱۲۲۷) بوده است.
حدود ۱۹۵ سال قبل، زمانیکه تعداد با سوادان کشور بسیار اندک بود، محمد موسی با سواد بود و بین آشنایان قبل از سفر به مکه، به “میرزا موسی” مشهور بود.
حاج محمد موسی به تجارت داخلی و خارجی اشتغال داشت و از روسیه تزاری نفت برای روشنایی وارد مینمود. وی در زمان خود، از تجار بزرگ تهران بشمار میامد.
حجره تجاری ایشان در تیمچه امین اقدس بود که در بازار تهران و پس ازچهار سوق بزرگ قرار دارد.
همسر حاج محمد موسی، فاطمه خانم متولد حدود ۱۲۱۸ خورشیدی (دختر ام سلمه و نوه دختری حاج محمد محسن طهرانی) بوده اند و فرزندانشان ۲ پسر و سه دختر بترتیب زیر بوده اند:
۱- حاج محمدعلی
۲- حاج محمد کاظم
۳- حاجیه کوکب سلطان
۴- حاجیه خاور سلطان
۵- حاجیه مریم سلطان
پس از اینکه فاطمه خانم در جوانی (حدود سن ۳۲ سالگی و در سال ۱۲۵۰ خورشیدی) فوت مینماید، حاج محمد موسی در سن چهل و پنجسالگی عمر خویش بوده اند و فرزند آخرشان (مریم سلطان) طفل خردسالی بوده اند. ایشان، عیال دیگری بنام “حاجیه زهرا خانم” اختیار میکنند و از ایشان نیز صاحب شش فرزند دیگر بشرح زیر میشوند:
۶- حاجیه فاطمه سلطان
۷- حاجیه عالیه
۸- حاجیه شهربانو
۹- حاجیه عذرا
۱۰- حاج علیرضا
۱۱- حاجیه کبری
علیرغم سختی و مشقت سفر حج در آن زمان تمام فرزندان حاج محمد موسی به حج مشرف شده و حاجی یا حاجیه بوده اند.
حاج محمد موسی بسیار متمول بود و خانواده وی در رفاه زندگی مینمودند. روایت شده است که در حالیکه در منزل اکثریت اهالی تهران از پیه سوز وشمع برای روشنایی استفاده میشد، در خانه ایشان از چراغ گردسوز استفاده میشده است.
وی در کارهای خیر همواره پیشقدم بوده است . درنقشه های قدیمی و اولیه شهر تهران از چند سرای معروف تجاری نام برده شده که یکی از آنها سرای حاج موسی می باشد. نام فامیلی بخشی ازفرزندان حاج محمدعلی در حال حاضر نیز “حاج موسی” می باشد اما فرزندان حاج محمد کاظم و حاج علیرضا و حتی فرزندان تعدادی از دختران حاج محمد موسی دارای نام فامیلی “قندی” هستند.
حاج محمد موسی تاجر طهرانی بسیار دست به خیر بوده و کارهای خیر زیاد و مهمی در زمان حیات خود انجام داد. از جمله آنها ساخت حمام و ساخت یخچالهای طبیعی است که با یخ زدن طبیعی آب در مخازن زیر زمینی در زمستان و ذخیره سازی آن برای تابستان، مورد استفاده قرار میگرفت. ایشان بخش اعظمی از املاک خود را وقف امور خیر نموده است که بخش وسیع موقوفه ایشان، زمینهای محل یخچالهای طبیعی است که هم اکنون در اطراف میدان خراسان و بیسیم نجف آباد واقع است. بخش دیگری از موقوفات ایشان در بازار تهران است .
حاج محمدموسی تاجر طهرانی حدود ۶۸ سال عمر داشته اند که از دنیا میروند. زمان فوت ایشان اواخر پائیز و یا اوایل زمستان سال ۱۲۷۳ خورشیدی (۱۳۱۲ قمری) و در زمان سلطنت ناصرالدین شاه می باشد. مزار وی در آرامستان وادی السلام در شهر نجف اشرف، در ۵۰ متری قبور مطهر حضرت هود پیغمبر و حضرت صالح پیغمبر می باشد.
فرزندان و نوه ها
حاج محمد موسی تاجر طهرانی در مجموع سه پسر و هشت دختر داشتند:
الف- پسران و نوه های پسری حاج محمد موسی
۱ – مرحوم حاج محمد علی
حاج محمد علی پسر و فرزند ارشد حاج محمد موسی است که به تخمین متولد سال ۱۲۳۲ خورشیدی میباشند. او نیز مثل پدر به تجارت اشتغال داشت و پس از فوت پدر، سرپرستی تجارت، اموال و موقوفات حاج محمد موسی را به عهده می گیرد. در اسناد موجود، ایشان بنام “حاج محمد علی طهرانی” نامیده شده اند.
مرحوم حاج محمد علی طهرانی از ازدواج اول خود با خانم بلقیس النگ طهرانی داری چهار پسر و یک دختر بودند و از ادواج دومشان ؛ دارای یک پسر بودند. همگی این فرزندان که به تبع پدر خود، “طهرانی” نامیده میشدند، در زمان اجباری شدن اخذ شناسنامه، نام پدر بزرگ خود “حاج موسی” و یا “حاجی موسی” را برای نام فامیل خود برگزیدند.
نام کامل شناسنامه ای فرزندان حاج محمد علی عبارت است از:
الف: حاج محمد حسین حاج موسی
ب: حاج حسن حاجی موسی
ج:حاج احمد علی حاجی موسی
د: معصومه خانم حاجی موسی
ه: میرزا حاجاقا حاجی موسی (ایشان چون در روز عید سعید قربان بدنیا آمده بودند، اسمشان را حاجاقا گذاشته بودند)
و: آمهدی حاج موسی کیوانی
حاج محمد حسین، حاج حسن و میز حاج آقا نیز همگی در کار تجارت و دنباله رو پدر و پدر بزرگ خود بودند. عکسهای موجــــود از آنها، ایشان را نیز با ردا و دستــــار شیر شکری (پارچه زمینه شکری با گلهای ریز طلایی) نشان می دهد.
حاج محمد علی طهرانی حدود ۹ سال پس از فوت مرحوم پدرشان؛ در سال ۱۲۸۲ خورشیدی و در سن ۵۰ سالگی بر اثر سکته قلبی فوت نموده اند. مزار ایشان در جوار مرحوم پدرشان در آرامستان وادی السلام در نجف اشرف قرار دارد.
۲ – مرحوم حاج محمد کاظم
حاج محمد کاظم پسر و فرزند دوم حاج محمد موسی نیز مثل پدر و برادر خویش به تجارت اشتغال داشت. وی به تخمین، متولد سال ۱۲۳۸ هجری خورشیدی است. در اسناد موجود، ایشان بنام “حاج محمد کاظم تاجر طهرانی” نامیده شده اند. ولی پس از اجباری شدن اخذ شناسنامه برای امور تجاری، ایشان از آنجا که به تجارت قند اشتغال داشتند؛ نام فامیل “قندی” را بر گزیدند.
مرحوم حاج محمد کاظم قندی از همسراول خود (مریم خانم) سه پسر و ۳ دختر داشتند که به ترتیب عبارتند از:
الف: خانم صاحب سلطان قندی
ب: حاج میرزا علی اصغر قندی
ج: حاج میرزا محمد صادق قندی
د: خانم سکینه سلطان قندی
ه: خانم ربابه سلطان قندی
و: حاج میرزا محمد ابراهیم قندی
درجریان یک بیماری، مریم خانم همسر حاج محمد کاظم، در سال ۱۲۷۷ خورشیدی و در جوانی ازدنیا می روند. حاج محمد کاظم بعد از فوت ایشان، در اسفند سال ۱۲۷۹ خورشیدی با خانم خدیجه سلطان ازدواج می کند. ازاین ازدواج نیز خداوند سه پسر و چهار دختردیگر به ترتیب زیر به وی عنایت می کند:
ز: خانم طوبی قندی
ح: حاج میرزا علی اکبر قندی
ط: خانم معصومه قندی
ی: حاج میرزا عبدالله قندی
ک: حاج میرزا اسدالله قندی
ل: خانم زهرا قندی
م: خانم محترم قندی
حاج محمد کاظم قندی در نیمه اول سال ۱۳۰۶ خورشیدی در راه سفر به عتبات بیمار و طی آن سفر در سن حدود ۶۸ سالگی مرحوم شدند و در جوار مرحوم پدر و برادرشان در آرامستان وادی السلام در شهر نجف اشرف مدفون میباشند.
۳ – مرحوم حاج علیرضا
مرحوم حاج علیرضا قندی دهمین فرزند حاج محمد موسی وسومین پسر ایشان می باشد که به تخمین متولد سال ۱۲۶۰ خورشیدی میباشد. ایشان از همسر اولشان (بنام عصمت خانم) شش فرزندداشتند (دو پسر و چهار دختر) که به ترتیب عبارتند از :
الف: بتول خانم قندی
ب: زینت خانم قندی
ج: حاجعلی (ایشان چون در روز عید سعید قربان بدنیا آمده بودند، اسمشان را حاجعلی گذاشته بودند) قندی
د: حاج یوسفعلی قندی
ه: موچول خانم قندی
و: سکینه خانم قندی
حاج علیرضا از همسر دومشان (بنام صغری خانم) فرزندی نداشتند.
حاج علیرضا قندی در سال ۱۳۴۸ خورشیدی در حدود سن ۸۸ سالگی درگذشت و مزارشان در “وادی السلام” قم قرار دارد.
ب: دختران و نوه های دختری حاج محمد موسی
دختران حاج محمد موسی بترتیب عبارتند از: حاجیه کوکب سلطان، حاجیه خاور سلطان، حاجیه مریم سلطان (از فاطمه خانم همسراول ایشان) و حاجیه فاطمه سلطان، حاجیه عالیه، حاجیه شهر بانو، حاجیه عذرا و حاجیه کبری (از زهرا خانم همسر دوم ایشان)
۱- مرحومه حاجیه کوکب سلطان خانم (دختر اول از فاطمه خانم/ فرزند سوم)
حاجیه کوکب سلطان به تخمین متولد سال ۱۲۴۱ خورشیدی بودند. ایشان با حاج محمد ابراهیم قزوینی از تجار سرای قزوینی ها در بازار طهران ازدواج نموده بودند.
از نام فرزندان حاجیه کوکب سلطان اطلاعی در دست نیست.
۲- مرحومه حاجیه خاور سلطان خانم (دختر دوم از فاطمه خانم/ فرزند چهارم)
حاجیه خاور سلطان خانم به تخمین متولد سال ۱۲۴۳ خورشیدی بوده اند. ایشان با حاج محمد حسین قزوینی از تجار بازار طهران در سرای قزوینی ها و برادر حاج محمد ابراهیم قزوینی (همسر کوکب سلطان) ازدواج نمودند و دارای چهار دختر و یک پسر بودند. پسر ایشان که فرزند آخرشان بوده است در نوجوانی (در سفر حج که همراه مادرشان بوده است) فوت نموده است. نام دختران ایشان بشرح زیر است:
الف: حاجیه رقیه (معروف به خانم باجی)
ب: حاجیه طوبی
ج: حاجیه ربابه
د: حاجیه معصومه (معروف به خانم خانما)
۳- مرحومه حاجیه مریم سلطان خانم (دختر سوم از فاطمه خانم/ فرزند پنجم)
حاحیه مریم خانم به تخمین متولد سال ۱۲۴۸ شمسی بوده اند. ایشان همسر حاج محمد حسین بنکدار قزوینی بودند.
از آنجا که نام همسر حاجیه خاور سلطان نیز حاج محمد حسین بود ولی از همسر حاجیه مریم سلطان بزرگتر بودند، لذا همسر خاور سلطان؛ به حاج محمد حسین “بزرگ” مشهور گردید.
حاجیه مریم سلطان دارای ۳ دختر و ۳ پسر بشرح و بترتیب زیر بودند:
الف: حاجیه نرگس خاتون
ب: حاجیه فاطمه (حاج خانم سعادت)
ج: حاجیه خدیجه خانم
د: حاج محمد تهرانی راد
ه: حاج رحیم نثاری پور تک
و: حاج محمد موسی برهانی فر
حاحیه مریم خانم در سال ۱۳۲۳ خورشیدی در حدود سن ۷۵ سالگی مرحوم شدند و در “قبرستان نو” قم مدفونند.
۴- مرحومه حاجیه فاطمه سلطان (دختر اول از زهرا خانم/ فرزند ششم)
حاجیه فاطمه سلطان که به تخمین متولد سال ۱۲۵۲ خورشیدی است، با آشیخ مهدی عرب ازدواج نمودند و دارای دو دختر بشرح زیر بودند:
الف: حاجیه عصمت خانم
ب: حاجیه نصرت خانم
۵- مرحومه حاجیه عالیه خانم (دختر دوم از زهرا خانم/ فرزند هفتم)
حاجیه عالیه خانم که به تخمین متولد سال ۱۲۵۴ خورشیدی است، همسر حاج محمد رضا کاشانی از تجار پارچه در بازار تهران شدند.
عالیه خانم از این وصلت، دارای ۴ پسر و یک دختر داشتند. فرزندان وی با اجباری شدن تعیین نام فامیل، نام فامیل دایی خــــــود حاج محمد کاظم، ” قندی” را بر می گزینند.
الف: حاج محمد تقی قندی
ب: حاج میرزا علی نقی قندی
ج: حاجیه منوّر خانم قندی
د: حاج محمد حسن قندی
ه: حاج مهدی قندی
حاجیه عالیه خانم در سال ۱۳۱۸ خورشیدی در طی سفر به عتبات؛ در حدود سن ۶۴ سالگی مرحوم شدند و در جوار مزار مرحوم پدر و برادرانشان در وادی السلام نجف اشرف مدفونند.
۶- مرحومه حاجیه شهر بانو خانم (دختر سوم از زهرا خانم/ فرزند هشتم)
حاجیه شهر بانو خانم که به تخمین متولد سال ۱۲۵۶ خورشیدی است، با فردی به نام حاج علی اکبر ازدواج نمود و تنها پسر ایشان حاج میرزا عباسعلی قندی است.
وی نام فامیل “قندی” را به تاسی از دایی خود، برگزید.
۷- مرحومه حاجیه عذرا خانم ( دختر چهارم از زهرا خانم/ فرزند نهم)
حاجیه عذرا خانم که به تخمین متولد سال ۱۲۵۸ خورشیدی است، با آقای عبد الله کربلایی (معروف به کل باجی) ازدواج نمودند. نام فرزندان ایشان بشرح زیر است:
الف: حاجیه مرضیه آقا مهدی قمصری
ب: حاج حسین یزدانی پور فرد
ج: حاجیه کبری یزدانی پور فرد
۸- مرحومه حاجیه کبری خانم ( دختر پنجم از زهرا خانم/ فرزند یازدهم)
حاجیه کبری خانم آخرین فرزند حاج محمد موسی است که به تخمین متولد سال ۱۲۶۲ خورشیدی میباشند. وی پس از ازدواج و قبل از مادر شدن، از دنیا می رود.