حاجیه مریم سلطان، پنجمین (آخرین) فرزند و سومین دختر حاج محمد موسی تاجر طهرانی و فاطمه خانم میباشند.
تولد:
ایشان حدود سال ۱۲۴۸ خورشیدی (بیش از ۱۵۰ سال قبل) در تهران متولد شدند. زمان تولد ایشان مقارن با سالهای اولیه دهه دوم سلطنت ناصرالدین شاه قاجار بوده است.
شرح زندگی:
حاجیه مریم سلطان در یک خانواده مرفه متولد شدند. پدرشان باسواد و تاجر معروفی بود که وارد کننده نفت از روسیه تزاری بودند. حیات پر برکتشان از اوایل شش دهه پایانی سلسله قاجار شروع شده و تا چند سال اول دوران پهلوی دوم ادامه داشته است .
در حالیکه مریم سلطان حدود دو سال سن داشت، مادرشان، فاطمه خانم فوت میکند.
ایشان در سنین نو جوانی با حاج محمد حسین تاجر بنکدار* قزوینی که تاجر خشکبار و روغن بودند ازدواج میکنند. پدر حاج محمد حسین از قزوین به تهران مهاجرت نموده بود و در تهران حجره خشکبار و روغن داشت.
*(بنکدار در لغت بمعنیِ کسی است که کالا هایی را بطور عمده در محلی مثل انبار نگهداری میکند و در معرض دید عموم قرار ندارد. ولی نمونه ای از آن جنس را در حجره خویش در معرض دید مشتری میگذارد. کالاهای بنکداری عمدتا از نوع مواد دیر فاسد شدنی است).
از آنجا که نام همسر حاجیه خاور سلطان (بزرگترین خواهر مریم سلطان) نیز حاج محمد حسین بود ولی از همسر حاجیه مریم سلطان بزرگتر بودند، لذا در میان نزدیکان برای تمایز بین آن دو؛ همسر خاور سلطان؛ “حاج محمد حسین بزرگ” و همسر حاجیه مریم سلطان؛ “حاج محمد حسین کوچک” نامیده میشدند. در یک سند موجود مربوط به سال ۱۲۹۴ خورشیدی (عقد نامه آخرین دخترشان)، از همسر حاجیه مریم سلطان / پدرِ عروس بنام “حاج محمد حسین تاجر بنکدار قزوینی” نام برده شده است.
از خصوصیات اخلاقی حاجیه مریم خانم اینکه خیلی مومن بودند وبه نماز و حجاب خیلی تاکید داشتند و نماز شب مرتب می خواندند.
حاجیه مریم سلطان خانم دو تن از پسر خاله های خود را به دامادی خود پذیرفت:
۱- حاج میرزا علی محسنی، پسر حاج حبیب الله طهرانی و زهرا سلطان (زهرا سلطان خواهر فاطمه خانم – مادر حاجیه مریم – بودند).
۲- حاج محمد حسن ابوالحسنی پسر حاج محمود بنکدار و آسیه خانم (که آسیه خانم نیز خواهر مادرشان فاطمه خانم بودند).
منزل حاجیه مریم سلطان و حاج محمد حسین هنوز بهمان سبک و بنای سابق پابرجا است و نزدیک خانه حاج محمد کاظم قندی و در کوچه حمام حاج موسی (که به کوچه دکتر مثقالی معروف بود) قرار دارد. (سر کوچه هلال احمر کنونی – پلاک ۱۲)
وفات:
حاجیه مریم خانم در سال ۱۳۲۳ خورشیدی در حدود سن ۷۵ سالگی مرحوم شده اند. محل دفنشان در “قبرستان نو” قم است و مزار همسرشان (حاج محمد حسین) در سید ملک خاتون است.
فرزندان و نوه های مرحومه حاجیه مریم سلطان:
فرزندان ایشان بترتیب سه دختر و سه پسر میباشند.
توضیح خانم زهرا برهانی فر در مورد دست نوشته فوق:
“در حالیکه یک درصد مردم سواد خواندن و نوشتن داشتند مرحوم پدربزرگ ما (مرحوم حاج محمد حسین) بیش از صد و سی سال پیش باخطی زیبا و نستعلیق با قلم و مرکب درمورد هر کدام از فرزندانشان مطالبی نوشته اند مثلا در مورد فرزند ششم نوشته اند (تاریخ تولد نور چشمی ام محمد موسی یوم جمعه بیست و چهارم شهر ذی الحجه یک ساعت از ظهر گذشته خداوند عالم منت گذارده عطاء فرموده تاریخ سنه ی ۱۳۲۲ هجری قمری صلی الله علیه واله)
وبه همین ترتیب در مورد سایر فرزندان نیز به نیکویی نوشته اند که باعث فخر و مباهات ماست”
الف: مرحومه حاجیه نرگس خاتون
مرحومه حاجیه نرگس خاتون فرزند ارشد حاجیه مریم سلطان که به تخمین متولد سال ۱۲۶۵ خورشیدی میباشند با پسر خاله مادرشان، حاج میرزا علی محسنی ازدواج نمودند.
حاصل این پیوند، ده فرزند به ترتیب زیر است:
- محمد مهدی که در کودکی فوت شد
- حاجیه فاطمه محسنی
- حاج حسن محسنی
- ربابه محسنی که در کودکی فوت شد
- حاجیه محترم حسینی
- حاجیه مرضیه محسنی
- حاجیه صدیقه محسنی
- حاج محمد باقر محسنی
- حاج مرتضی محسنی
- حاج کاظم محسنی
ب: مرحومه حاجیه فاطمه سلطان (خانم سعادت)
“فاطمه سلطان” بنا بر نوشته مرحوم پدرشان متولد دوازدهم ماه محرم سال ۱۳۱۲ قمری (مطابق با ۲۵ تیر سال ۱۲۷۳ خورشیدی) در کربلای معلی بودند. فاطمه سلطان (خانم سعادت) با پسر خاله مادرشان، حاج محمد حسن ابو الحسنی ازدواج نمودند که حاصل این وصلت، هفت فرزند بترتیب زیر است:
- حاج احمد ابوالحسنی
- حاج عبدالحسین ابوالحسنی
- حاج محمد علی ابوالحسنی
- حاج محمود ابوالحسنی
- حاجیه منصوره ابوالحسنی
- حاجیه عصمت ابوالحسنی
- حاجیه بتول ابوالحسنی
ج: مرحومه حاجیه خدیجه سلطان
مرحومه حاجیه خدیجه سلطان بنا بر نوشته مرحوم پدرشان متولد چهاردهم ذی حجه سال ۱۳۱۴ قمری (مطابق با ۲۷ اردیبهشت سال ۱۲۷۶ خورشیدی) بودند. ایشان زوجه حاج احمد حسینی نبوی بودند که هفت فرزند این زوج بترتیب عبارتند از:
- حاج علی حسینی نبوی
- حاج تقی حسینی نبوی
- حاج جعفر حسینی نبوی ویژه
- حاج جواد نبوی راد
- حاجیه فاطمه نبوی
- حاجیه طلعت نبوی
- حاجیه زهرا نبوی
د: مرحوم حاج محمد (محمد ابراهیم) تهرانی راد
“محمد ابراهیم” پسر ارشد حاجیه مریم سلطان، بنا بر نوشته مرحوم پدرشان در پشت جلد قرآن کریم؛ متولد سیم رجب المرجب سال ۱۳۱۷ قمری ( مطابق با ۱۳ آذر سال ۱۲۷۸ خورشیدی) میباشند.
حاج محمد تهرانی راد با خانم حاجیه (ملوک) سید غراب ازدواج نمودند که حاصل این پیوند، سیزده فرزند است که فرزند پنجم بنام کریم در کودکی مرحوم شد. فرزندان این زوج بترتیب عبارتند از:
- حاج محمد حسین تهرانی راد
- حاجیه فخر الملوک تهرانی راد
- حاج محمد حسن تهرانی راد
- حاج عباس تهرانی راد
- مرحوم کریم تهرانی راد
- حاج اصغر تهرانی راد
- حاجیه شمس الملوک تهرانی راد
- حاج محسن تهرانی راد
- حاج رسول تهرانی راد
- حاجیه بدری تهرانی راد
- حاج امیر تهرانی راد
- حاج عبدالله تهرانی راد
- حاج محمد کاظم تهرانی راد
حاج محمد تهرانی راد در فرودینماه سال ۱۳۵۲ خورشیدی در سن ۷۴ سالگی فوت نمودند و مزار ایشان و همسرشان (حاجیه سید غراب) در مسجد تهرانی واقع می باشد. مسجد تهرانی که مقابل منزل مسکونی سابق ایشان در دروس، خیابان هدایت واقع است، توسط ایشان بنا گردیده بود.
ه: مرحوم حاج رحیم نثاری پورتک ( تهرانی)
“محمد رحیم” بنا بر نوشته مرحوم پدرشان در پشت جلد قرآن کریم؛ متولد ۲۱ ذیقعده الحرام سال ۱۳۲۰ قمری ( مطابق با پنجشنبه ۲۹ بهمن سال ۱۲۸۱ خورشیدی) میباشند.
حاج رحیم نثاری پورتک با خانم فروغ زمان ؟ ازدواج نمودند که حاصل این پیوند، هفت فرزند بترتیب زیر است:
- حاج رضا نثاری
- حاج مرتضی نثاری
- حاجیه زهرا (منیر) نثاری
- حاج مهدی نثاری
- حاج محمود نثاری
- حاجیه فاطمه نثاری
- حاجیه مریم نثاری
و: مرحوم حاج محمد موسی برهانی فر
“محمد موسی” پسر کوچک و آخرین فرزند حاجیه مریم خانم بنا بر نوشته پدرشان (حاج محمد حسین تاجر بنکدار قزوینی) متولد ۲۴ ذی حجه سال ۱۳۲۲ قمری ( مطابق با دهم اسفند ماه سال ۱۲۸۳ خورشیدی) بودند.
حاج محمد موسی برهانی فر با خانم نصرت الزمان فخار ازدواج نمودند که حاصل این ازدواج، هفت فرزند بترتیب زیر است:
- مهر انگیز برهانی فر که در کودکی فوت نمودند
- حاج علی برهانی فر
- حاجیه سرور (مریم) برهانی فر
- حاجیه فاطمه (شکوه) برهانی فر
- حاجیه عصمت (شهین) برهانی فر
- حاجیه زهرا (ملیحه) برهانی فر
- حاجیه منصوره برهانی فر
ایشان در اول بهمن ماه سال ۱۳۵۵ خورشیدی در سن ۷۲ سالگی مرحوم شدند و در “وادی السلام” قم، در مزار شماره ۳۰۵۳۷ مدفونند.
از آنجا که همسر حاجیه مریم خانم تاجر روغن، آجیل و خشکبار بودند، همه پسرانشان هم بتاسی از ایشان، در همین رشته فعالیت تجاری داشتند (البته مرحوم حاج محمد آقا وارد کننده موز هم بودند).
فرزندان حاجیه مریم سلطان خانم، عمه زاده های فرزندان حاج محمد علی، حاج محمد کاظم و حاج علیرضا و همچنین خاله زاده های فرزندان حاجیه خاور، حاجیه کوکب، حاجیه عالیه، حاجیه فاطمه، حاجیه شهر بانو و حاجیه عذرا میباشند.
یادگارهای قدیمی بجا مانده از مریم سلطان:
مردم ایران عادت به نوشیدن قهوه داشتند و با چای آشنائی نداشتند و اصطلاح قهوه خانه که هنوز پابرجاست مربوط به مکانهای عمومی برای صرف قهوه بوده است. حاج محمد موسی که برای تجارت به روسیه رفت و آمد داشت با چای در آن کشور آشنا شد و برای هریک از دختران خود یک سماور و قوری و یک بسته چای هدیه آورد و در منزل خودبه آنان روش چای درست کردن را آموزش داد.
این عکس مربوط به سماور مریم سلطان؛ دختر سوم حاج محمد موسی تاجر طهرانی می باشد که آن را پدرشان از روسیه برایشان آورده بودند. البته پایه ذغالی بوده که بعد ها آن را پایه نفتی کرده اند. این سماور مدتها در باغ حاجاقا فخار در دماوند بوده و فامیل از این سماور چای نوش جان فرموده اند و هم اکنون در منزل یکی از نوادگان ایشان از آن نگهداری میشود.
سینی مسی حمام که روی آن می نشستند. این سینی در کف و کناره آن کنده کاری و نقش و نگار برجسته دارد. در حال حاضر این سینی نزد یکی از نوادگان مریم سلطان است.
عکس های قدیمی:
مجموعه عکسهای قدیمی خاندان حاج محمد موسی تاجر طهرانی در بخش “عکسهای قدیمی” همین سایت موجود است.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد هر یک از عکس های زیر لطفا به بخش “عکسهای قدیمی” سایت مراجعه فرمائید.
خاطرات و مطالبی که در باره حاجیه مریم سلطان و همچنین در باره فرزندان و نوادگان ایشان توسط اقوام محترم بیان شده است؛ در بخش “خاطرات” همین سایت ثبت گردیده و تحت نام های زیر قابل مشاهده است:
- خاطراتی در باره حاجیه مریم سلطان، دختران و نوادگان دختری ایشان
- خاطراتی در باره پسران و نوادگان پسری حاجیه مریم سلطان